Napoleon Bonapart – Dünyanı fəth etmək istəyən adam

 

     Tarix bəzi insanları sadəcə xatırlamır — onlardan qorxur. Bəzi adlar yalnız kitabların səhifələrində qalmır; onlar bütöv bir qitənin taleyinə çevrilir. Belə adlardan biri də Napoleon Bonaparte idi.

     O, adi bir zabit kimi başladı, amma imperator kimi tarixə düşdü. O, yalnız Fransa taxtına çıxmadı — Avropanın siyasi xəritəsini yenidən çəkdi. Onun adı həm dahilik, həm ambisiya, həm də tənha süqut deməkdir.

     Napoleon sadəcə bir hökmdar deyildi. O, iradənin sərhəd tanımadığı bir dövrün simvolu idi. Onun həyatında yüksəliş ildırım sürəti ilə gəldi, süqut isə bütün dünyaya dərs oldu.

     Bu gün “Napoleon Bonapart kimdir?”, “Napoleon Bonapart bioqrafiyası”, “Napoleon Bonapart necə imperator oldu?”, “Napoleon niyə sürgün edildi?” kimi suallar milyonlarla insan tərəfindən axtarılır. Lakin Napoleonu anlamaq üçün sadəcə tarixə baxmaq kifayət deyil — onun daxilində yaşayan sonsuz ambisiyanı görmək lazımdır. Bu məqalə sadəcə bioqrafiya deyil. Bu, dünyanı fəth etmək istəyən bir insanın hekayəsidir.

Napoleon Bonapartın doğumu və uşaqlıq illəri

     Napoleon Bonaparte 15 avqust 1769-cu ildə Ajaccio şəhərində, Korsika adasında dünyaya gəldi.

      Onun ailəsi zadəgan mənşəli olsa da, böyük sərvət sahibi deyildi. Uşaqlıq illəri sakit aristokrat həyatı deyil, daim özünü sübut etməyə çalışan bir gəncin mübarizəsi idi.

      Napoleon erkən yaşlarından fərqli idi. O, oyunlarda belə sadəcə iştirak etmirdi — qalib gəlmək istəyirdi. Hər şeydə üstün olmaq arzusu onda adi istək yox, xarakter idi.

      Fransaya təhsil almağa göndərildikdə, o, özünü yad hiss edirdi. Korsikalı aksenti, fərqli mənşəyi və sakit, sərt xarakteri onu digərlərindən ayırırdı. Amma bəzən tənhalıq insanı zəif yox, təhlükəli edir.

      Napoleon məhz belə formalaşdı.

Fransa İnqilabı və yüksəlişin başlanğıcı

     1789-cu ildə başlayan Fransa İnqilabı təkcə bir ölkəni yox, bütün Avropanı dəyişdi. Kral hakimiyyəti sarsıldı, köhnə nizam dağıldı və yeni bir dövr başladı. Bu xaos içində Napoleon öz fürsətini gördü.

       O, artilleriya zabiti idi, amma sadəcə əmr alan biri olmaq istəmirdi. O, tarix yazmaq istəyirdi.

      1793-cü ildə Toulon şəhərinin mühasirəsində göstərdiyi hərbi bacarıq onun adını ilk dəfə ciddi şəkildə önə çıxardı. Gənc zabit birdən-birə gələcəyin böyük komandanı kimi görünməyə başladı.

      Napoleon üçün inqilab ideologiyadan çox, imkan idi. O bilirdi: qarışıqlıq içində ən sürətli yüksələnlər ya dahilər olur, ya da fəlakət. Bəzən hər ikisi eyni adam olur.

İtaliya yürüşü – adını Avropaya yazdıran adam

     1796-cı ildə Napoleon İtaliya ordusunun komandanı təyin edildi. Çoxları bunu sadəcə bir təyinat hesab edirdi. Amma qısa müddətdə bu, bir əfsanənin başlanğıcına çevrildi.

     O, sayca üstün düşmən ordularını ardıcıl şəkildə məğlub etdi. Sürətli qərarlar, gözlənilməz hücumlar və psixoloji üstünlük onun əsas silahı idi.

    Napoleon müharibəni yalnız top və tüfənglə aparmırdı — o, insan zehnini də fəth edirdi.

    Əsgərləri ona inanırdı. Çünki o, arxadan əmr vermirdi; ön sırada dayanırdı.

    İtaliya yürüşü Napoleonu sadəcə məşhur etmədi — onu təhlükəli etdi. Artıq Avropa onun adını eşidirdi.

Misir səfəri – şöhrət və sirr arasında

    1798-ci ildə Napoleon Misirə yürüş etdi. Məqsəd yalnız hərbi qələbə deyildi; bu, həm də Britaniyanın Hindistana gedən yolunu zəiflətmək planı idi. 

   Lakin bu səfər hərbi əməliyyatdan daha böyük simvolizm daşıyırdı.

   Napoleon özünü sadəcə general yox, tarixi şəxsiyyət kimi görürdü. O, Böyük İsgəndər kimi olmaq istəyirdi — fateh, mif və əfsanə.

    Misirdə piramidaların qarşısında dayanan Napoleon yalnız torpaq qazanmırdı; o, ölümsüzlük axtarırdı.

    Bu yürüş tam uğurlu olmasa da, onun imicini daha da böyütdü.

    Bəzi insanlar qələbə ilə məşhur olur. Napoleon isə hətta risklə belə daha böyük görünürdü.

İmperatorluğa gedən yol

    1799-cu ildə Napoleon Fransaya qayıtdı və siyasi çevrilişlə hakimiyyəti ələ keçirdi. O, Birinci Konsul oldu.

    Bu, formal olaraq respublika idi. Amma əslində Fransa artıq bir adamın iradəsi ilə idarə olunurdu.

    1804-cü ildə isə o, özünü imperator elan etdi.

    Ən simvolik an isə tacqoyma mərasimində yaşandı. Papa VII Pius tacı təqdim etsə də, Napoleon tacı öz əli ilə götürüb başına qoydu.

    Bu sadəcə mərasim deyildi.

 Bu, mesaj idi:

 “Mənim hakimiyyətimi mənə heç kim verməyib. Mən onu özüm almışam.”

    Bu səhnə Napoleonun bütün xarakterini izah edir.

Napoleon müharibələri və Avropanın dəyişməsi

    Napoleon Bonaparte dövründə Avropa demək olar ki, fasiləsiz müharibə içində idi.

    Austerlitz döyüşü onun ən böyük qələbələrindən biri hesab olunur. 1805-ci ildə baş verən bu savaşda Napoleon Rusiya və Avstriya qüvvələrini məğlub etdi.

    Bu qələbə onun dahiliyini təsdiqlədi.

    Avropada bir çox kral taxtını qorumağa çalışırdı. Napoleon isə taxtların özünü dəyişirdi.

    Onun yürüşləri yalnız torpaq işğalı deyildi; hüquq sistemi, idarəçilik və dövlət anlayışı da dəyişirdi. Məşhur Napoleon Məcəlləsi bu gün belə hüquq tarixində mühüm yer tutur.

    O, qılıncla gəldi, amma qanunla iz buraxdı.

Rusiya yürüşü – ambisiyanın qırıldığı yer

    1812-ci ildə Napoleon Rusiyaya yürüş etdi.

    Bu qərar onun həyatındakı ən böyük dönüş nöqtəsi oldu.

    O, daha əvvəl demək olar ki, məğlubedilməz görünürdü. Amma bəzən insanı düşmən yox, öz hədsiz inamı məğlub edir.

    Rusiya geri çəkildi, torpaqları boşaltdı, şəhərləri yandırdı. Napoleon ordusu qələbə qazansa da, qış onları məhv etdi.

    Soyuq, aclıq və məsafə Fransa ordusunu diz çökdürdü.

    Moskvanı almaq qələbə kimi görünürdü. Amma əslində bu, süqutun başlanğıcı idi.

    Bəzən insan zirvəyə çatanda yox, oradan geri dönə bilməyəndə məğlub olur.

Elba sürgünü və son dönüş

    1814-cü ildə Napoleon taxtdan endirildi və Elba adasına sürgün edildi.

    Bir vaxtlar Avropanı idarə edən adam indi kiçik bir adada yaşayırdı.

    Amma Napoleon sakit oturacaq insan deyildi.

    1815-ci ildə o, geri qayıtdı.

    Tarixdə bu dövr “Yüz Gün” kimi tanınır. O, yenidən hakimiyyətə gəldi və bir daha taleyə meydan oxudu.

    Bu, ümidsiz görünən, amma möhtəşəm bir geri dönüş idi.

    Lakin bəzi savaşlar ikinci dəfə qazanılmır.

Vaterloo – imperiyanın sonu

    1815-ci ildə Vaterloo döyüşü baş verdi. Bu savaş Napoleonun son hökmü oldu. Artur Uellsli və müttəfiq qüvvələr onu məğlub etdi. Bu dəfə geri dönüş yox idi. Napoleon ikinci dəfə taxtdan endirildi və bu dəfə Müqəddəs Yelena adasına sürgün edildi — dünyanın unudulmuş bir nöqtəsinə.

    Dünyanı idarə etmək istəyən adam indi okeanın ortasında yalnız idi. Tarix bəzən çox poetik olur.

Ölüm və əfsanəyə çevrilmək

   Napoleon Bonapart 5 may 1821-ci ildə Müqəddəs Yelena adasında vəfat etdi. O, imperator kimi yox, sürgün edilmiş bir adam kimi öldü. Amma bəzi insanlar ölümündən sonra daha da böyüyür. Napoleon da onlardan biri idi. Onun haqqında yüzlərlə kitab yazıldı, filmlər çəkildi, araşdırmalar aparıldı. Hələ də insanlar bir sual verir: O, dahi idi, yoxsa sadəcə hədsiz ambisiyalı bir insan? Bəlkə də hər ikisi.

 

Nəticə

   Napoleon Bonapart sadəcə Fransa imperatoru deyildi. O, iradənin nə qədər uzağa gedə biləcəyinin canlı sübutu idi. Onun həyatı bizə bir həqiqəti göstərir: Böyük olmaq istəyən insan ya tarix yazır, ya da tarix tərəfindən sınanır. Napoleon hər ikisini yaşadı.

    Bu gün “Napoleon Bonapart kimdir?” sualının cavabı sadəcə bir bioqrafiya deyil. Bu, gücün, dahiliyin, təkliyin və ambisiyanın hekayəsidir.