Qısa ömrə sığan sonsuzluq: Mikayıl Müşviq

1908-1938-ci illərdə yaşamış görkəmli şair Mikayıl Müşviqin həyat yolunu və faciəvi taleyini
göstərən xronoloji infoqrafika.

1938-ci il, yanvarın 6-sı. Bakıdakı Nargin adası. Qışın soyuğu dənizdən gələn küləklə birləşib insanın iliyinə işləyirdi. Bir anlıq düşünün: Azərbaycan poeziyasının ən şirin, ən kövrək nəfəsi, hələ 29 yaşı tamam olmuş, gözlərində günəşin şüaları, ürəyində isə nəhayətsiz bir sevgi gəzdirən Mikayıl Müşviq bu soyuqda son dəfə üfüqə baxırdı. Onun şeirləri sanki bu soyuğa meydan oxuyurdu. O, həyatı çox sevirdi; o, həyatın hər anını, hər rəngini misralarına köçürmüşdü. Lakin tarix, bəzən ən parlaq ulduzları ən erkən söndürməyi sevən amansız bir qüvvə kimi qarşımıza çıxır. Müşviqin ölümü, sadəcə bir şairin ölümü deyildi; bu, Azərbaycan ədəbiyyatının gövdəsindən qırılan ən incə budaq idi.

Xəzərin qoynunda doğan günəş

Mikayıl Müşviq 1908-ci ildə Bakıda dünyaya gəlmişdi. O, Şərqin ən qədim şəhərlərindən birinin – küləklər şəhərinin havası ilə nəfəs alırdı. Valideynlərini erkən itirməsi, uşaqlığının yetimlik sınaqlarından keçməsi, onun xarakterindəki o incəliyi və dünyagörüşündəki dərin kədəri formalaşdırdı. Lakin Müşviq qırılmadı. O, içindəki kədəri poeziyaya çevirməyi bacardı. Onun şeirlərindəki metaforalar, doğma təbiətə – Xəzərə, Bakının küçələrinə, bağlarına olan sonsuz sevgi, sanki onun yarımçıq qalacaq ömrünün kompensasiyası idi.

Duyğuların memarı: Yaradıcılıq aləmi

Müşviqin poeziyası, Stefan Zveyqin təsvir etdiyi "bəşəriyyətin ulduzlu anları" kimi, bir anlıq parlayıb keçən, lakin izi əsrlərlə qalan bir işıqdır. O, şeiri sadəcə söz yığını hesab etmirdi; o, şeiri duyğuların musiqisi hesab edirdi. Onun "Duyğular", "Küləklər", "Oxu, tar!" kimi əsərləri, milli poeziyada tamamilə yeni bir estetik standart yaratdı. Müşviq, klassik Şərq şeirinin ağırlığını və müasir Avropa poeziyasının çevikliyini özündə birləşdirən bir hibrid yaratmışdı. O, tarın səsində, qızın gözlərində, payızın xəzəlində dünyanın ən böyük sirlərini axtarırdı.

Repressiyanın qara kölgəsi və sönən ulduz

1930-cu illərin sonu. Repressiya maşını Azərbaycan ziyalılarının üzərindən keçirdi. Müşviq, bu qorxunc mühitdə belə öz poeziyasından, öz xəyal dünyasından imtina etmədi. Onun "Oxu, tar!" şeirindəki o cəsarət, əslində onun bütün sənət fəlsəfəsinin açarı idi. O, tarın səsini boğmağa çalışanlara qarşı, poeziyanın gücü ilə ayağa qalxırdı. Lakin qaranlıq güclər onu bağışlamadı. 1937-ci ildə həbsi, istintaqın ağırlığı və sonda qətlə yetirilməsi, Azərbaycan ədəbiyyatının ən böyük faciələrindən biridir.

Xatirəsi: Zamanın sınağından çıxan poeziya

Müşviqin fiziki varlığına son qoysalar da, onun şeirləri zamanın sınağından şərəflə çıxdı. Bu gün Müşviq deyəndə ağlımıza sadəcə qətlə yetirilmiş bir şair deyil, ən gözəl sevgi şeirlərini yazan, qəlbi insan sevgisi ilə dolu olan bir gənc gəlir. Onun adı küçələrdə, məktəblərdə, ürəklərdə yaşayır. O, Azərbaycanın ədəbi yaddaşının bir hissəsidir. Müşviq, bizə öyrətdi ki, həyat qısa olsa da, poeziya əbədidir. Və o, bizə göstərdi ki, ən qaranlıq gecədə belə, şeirin və sevginin işığı sönməz.

Mikayıl Müşviqin heykəli Rəssamlıq Akademiyasında olan diplom işində-2026cı il

Tarixə imza atan şəxsiyyətlər

Nizami Gəncəvi:  Nizami Gəncəvi, bəşəriyyətin mədəni xəzinəsinə "Xəmsə" kimi ölməz əsərlər bəxş edən, XII əsrdə yaşamış dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiridir."

Şah İsmayıl Xətai:  Şah İsmayıl Xətai, Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin banisi, böyük sərkərdə və ana dilində yazdığı lirik şeirləri ilə ədəbiyyat tariximizdə dərin iz qoyan qüdrətli hökmdardır."

Abraham Linkoln:  Abraham Linkoln, ABŞ-ın 16-cı prezidenti olaraq vətəndaş müharibəsi dövründə birliyi qoruyan, demokratiya və quldarlığın ləğvi uğrunda apardığı mübarizə ilə dünya tarixinə keçən liderdir."