 |
| Dahi bəstəkar, maarifçi və ictimai xadim Üzeyir Hacıbəylinin həyat yolunu və Azərbaycan mədəniyyətinə verdiyi misilsiz töhfələri əks etdirən tarixi infoqrafika. |
Azərbaycan mədəniyyətinin XX əsr salnaməsinə nəzər saldıqda, bütün yolların bir ünvana – Üzeyir Hacıbəylinin yaradıcılıq dünyasına çıxdığını görürük. O, sadəcə bir bəstəkar deyil, milli düşüncə tərzimizi musiqi dili ilə formalaşdıran, Şərq və Qərb mədəniyyətlərini özündə birləşdirən əsl intibah dövrü şəxsiyyətidir.
1. Şuşanın Ruhani Təsiri və Təhsil İlləri
Üzeyir bəyin 1885-ci ildə Ağcabədidə dünyaya gəlməsinə baxmayaraq, onun formalaşdığı mühit mədəniyyət beşiyimiz olan Şuşa idi. Şuşanın muğam mühiti, oradakı musiqi məclisləri gənc Üzeyirin qulaqlarında dərin izlər buraxmışdı. Məhz bu mühit, gələcəkdə onun Şərq musiqisini klassik Avropa formaları ilə sintez etməsinə təməl oldu. Qori Müəllimlər Seminariyasındakı illəri isə ona təkcə musiqi nəzəriyyəsini deyil, həm də geniş bir maarifçilik baxışı qazandırdı. O, burada rus və dünya klassiklərini dərindən öyrəndi, musiqinin not yazısı ilə sistemləşdirilməsinin vacibliyini dərk etdi.
2. "Leyli və Məcnun": Şərqdə Yeni Bir Era
1908-ci il yanvarın 12-də Bakıda səhnələşdirilən "Leyli və Məcnun" operası sadəcə bir tamaşa deyildi, bu, bir mədəni inqilab idi.
Muğam və Opera vəhdəti: Üzeyir bəy muğamın improvizə xüsusiyyətlərini opera janrının qəliblərinə uyğunlaşdırdı. Bu, Şərq musiqisinin ənənəvi formasını opera kimi qlobal bir janrla qovuşdurmaq cəhdi idi.
İctimai Mesaj: Bu əsər vasitəsilə bəstəkar cəmiyyətdə qadın təhsilinin önəmini və sevgi azadlığını ön plana çıxarırdı.
Bu uğurdan sonra o, "Əsli və Kərəm", "Şeyx Sənan", "Rüstəm və Səhrab" kimi digər muğam operaları ilə bu janrı mükəmməlləşdirdi.
3. Musiqi Komediyası və "Arşın mal alan"
Üzeyir bəyin 1913-cü ildə qələmə aldığı "Arşın mal alan" operettası bəstəkarın yaradıcılığında başqa bir zirvədir. Bu əsər illər keçsə də, öz aktuallığını itirmədi. Satirik üslubu ilə cəmiyyətdəki köhnə fikirli adətləri, evliliklə bağlı patriarxal düşüncələri tənqid edən bəstəkar, bunu o qədər ustalıqla etmişdi ki, əsər dünya musiqisinin qızıl fonduna daxil oldu. "Arşın mal alan" təkcə musiqi deyil, həm də dövrün sosial portretidir.
4. Musiqi Nəzəriyyəsinin Memarı
Üzeyir Hacıbəylinin ən böyük xidmətlərindən biri də Azərbaycan musiqisinin elmi əsaslarını müəyyən etməsi idi. Onun "Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları" kitabı bu gün də konservatoriyalarda əsas dərslik kimi istifadə olunur. O, muğamın elmi sistemini qurdu, xalq musiqisinin lad xüsusiyyətlərini bəşəri not sistemi ilə izah etdi. Bu, Azərbaycan musiqisinin akademik səviyyədə dünyada tanınması üçün atılan ən vacib addım idi.
5. Pedaqoji Fəaliyyət və Dövlətçilik
1921-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının əsasını qoymaqla, Üzeyir bəy ölkədə peşəkar bəstəkarlıq məktəbinin bünövrəsini qoydu. O, yüzlərlə musiqiçi, bəstəkar və pedaqoq yetişdirdi. Eyni zamanda, o, 1919-cu ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin himninin musiqisini bəstələyərək dövlətçilik tariximizdə əbədi bir iz buraxdı. Bu himn daha sonra yenidən müstəqil Azərbaycanın rəsmi himni kimi qəbul edildi.
6. Yaradıcılıq Zirvəsi: "Koroğlu" Operası
1937-ci ildə təqdim olunan "Koroğlu" operası, bəstəkarın yaradıcılığının zirvəsi hesab olunur. Bu əsərdə xalq qəhrəmanlığı, vətənpərvərlik və musiqi dramaturgiyası o qədər yüksək səviyyədə birləşib ki, bu opera Azərbaycanın "milli eposu" kimi qəbul edilir. "Koroğlu" operası, xalqın azadlıq arzularını ifadə edən, musiqi dili ilə yazılmış bir qəhrəmanlıq dastanına çevrildi.
7. Publisistika və İctimai Baxışlar
Üzeyir Hacıbəyli eyni zamanda görkəmli publisist idi. O, müxtəlif qəzetlərdə çıxan məqalələrində cəmiyyətin savadlanması, qadın azadlığı, milli kimliyin qorunması məsələlərinə toxunurdu. Onun "Füyuzat", "İrşad", "Tərəqqi" kimi qəzetlərdəki yazıları, bəstəkarın musiqidən kənar bir mütəfəkkir kimi də nə qədər güclü olduğunu göstərir. O, öz dövrünün bütün ziyalıları kimi maarifçilik missiyasını musiqisi qədər sözü ilə də həyata keçirirdi.
Üzeyir Hacıbəylinin irsi:
| Əsər | İllər | Əhəmiyyəti |
| Leyli və Məcnun | 1908 | Şərqin ilk operası, muğam-opera janrının banisi |
| Arşın mal alan | 1913 | Dünyanın 80-dən çox dilinə tərcümə olunmuş şedevr |
| Koroğlu | 1937 | Milli opera sənətinin zirvəsi, qəhrəmanlıq dastanı |
| Azərbaycan Himni | 1919 | Dövlət müstəqilliyinin musiqi simvolu |
| Musiqi Nəzəriyyəsi | 1945 | "Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları" fundamental əsəri |
Dahi bəstəkarın bugünkü irsi:
Üzeyir Hacıbəyli bu gün sadəcə tarixi bir şəxsiyyət deyil. O, Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin "kod sistemidir". Onun qoyduğu ənənələr Qara Qarayev, Fikrət Əmirov, Niyazi kimi nəhəng bəstəkarların yetişməsinə yol açdı. Üzeyir bəy musiqimizin dünya səviyyəsinə çıxarılmasının memarıdır. Onun əsərləri bu gün də dünyanın ən böyük səhnələrində ifa edilir və Azərbaycanın mədəni simasını dünyada təmsil edir. O, musiqimizlə yanaşı, ictimai fikrimizə də formalar verən və millətin mənəvi inkişafında müstəsna rol oynayan bir şəxsiyyətdir.
Ölməz dahi şəxsiyyətlər
Nizami Gəncəvi, bəşəriyyətin mədəni xəzinəsinə "Xəmsə" kimi ölməz əsərlər bəxş edən, XII əsrdə yaşamış dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiridir."Şah İsmayıl Xətai, Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin banisi, böyük sərkərdə və ana dilində yazdığı lirik şeirləri ilə ədəbiyyat tariximizdə dərin iz qoyan qüdrətli hökmdardır."
Mikayıl Müşviq, XX əsr Azərbaycan poeziyasının ən parlaq simalarından biri, lirik və romantik üslublu şeirləri ilə milli ədəbiyyatımıza yeni bir nəfəs gətirən dahi şairdir."
Abraham Linkoln, ABŞ-ın 16-cı prezidenti olaraq vətəndaş müharibəsi dövründə birliyi qoruyan, demokratiya və quldarlığın ləğvi uğrunda apardığı mübarizə ilə dünya tarixinə keçən liderdir."
0 Комментарии